آموزش بازی حکم؛ قوانین کامل به زبان ساده

حکم محبوب‌ترین بازی ورق ایرانی‌هاست؛ چهار نفر، دو تیم و یک دست ورق. اگر تازه می‌خواهید یاد بگیرید یا فقط می‌خواهید قانونی را دوباره مرور کنید، همه‌چیز را این‌جا قدم‌به‌قدم توضیح داده‌ایم.

حکم چیست؟

حکم (که خیلی‌ها به آن «پاسور» هم می‌گویند) یک بازی ورق دسته‌جمعی است که در ایران تقریباً در هر دورهمی و مهمانی دیده می‌شود. هدف ساده است: تیم شما باید زودتر از تیم مقابل هفت دست ببرد. چیزی که حکم را جذاب می‌کند «خال حکم» است؛ خالی که حاکم انتخاب می‌کند و از همه‌ی خال‌های دیگر بالاتر می‌شود.

وسایل و تیم‌ها

• یک دست ورق ۵۲ تایی بدون ژوکر؛ چهار خال دل، خشت، پیک و گشنیز و از هر خال ۱۳ کارت.
• چهار بازیکن که دور میز می‌نشینند. هر کس با بازیکن روبه‌رویش یار است و دو تیم دو نفره تشکیل می‌شود.
• بازی در ایران معمولاً خلاف جهت عقربه‌های ساعت می‌چرخد؛ یعنی نوبت به نفر سمت راست می‌رسد.

تعیین حاکم

اول بازی باید یک نفر «حاکم» شود. رایج‌ترین روش این است که یک نفر کارت‌ها را بُر می‌زند و به نوبت جلوی هر بازیکن یک کارت رو باز می‌گذارد؛ اولین کسی که آس بیاورد، حاکم است. در بازی‌های بعدی، تا وقتی تیم حاکم برنده است حاکم عوض نمی‌شود؛ اگر تیم حاکم دست را ببازد، حاکمی به نفر بعدی (سمت راست) می‌رسد.

پخش کارت و انتخاب حکم

1. کارت‌ها بُر زده می‌شود و اول پنج کارت به هر بازیکن داده می‌شود؛ ابتدا به حاکم.
2. حاکم پنج کارتش را نگاه می‌کند و یکی از چهار خال را حکم می‌کند. معمولاً خالی را انتخاب می‌کنند که بیشترین یا قوی‌ترین کارت‌ها را از آن دارند.
3. بعد بقیه‌ی کارت‌ها پخش می‌شود (معمولاً چهارتا چهارتا) تا هر نفر ۱۳ کارت داشته باشد.

نکته: حاکم فقط با دیدن پنج کارت تصمیم می‌گیرد؛ برای همین انتخاب حکم همیشه کمی ریسک دارد و همین آن را هیجان‌انگیز می‌کند.

روند بازی

بازی از چند «دست» تشکیل می‌شود (به هر دست «تریک» هم می‌گویند). در هر دست، هر بازیکن به نوبت یک کارت وسط می‌گذارد و کسی که بالاترین کارت را گذاشته، آن دست را می‌برد.

• دست اول را حاکم شروع می‌کند.
• برنده‌ی هر دست، دست بعدی را شروع می‌کند.
• کارت‌های هر دست جلوی تیم برنده جمع می‌شود تا شمردن آسان باشد.

قانون خال و بریدن با حکم

مهم‌ترین قانون حکم این است: هر کس باید از خالی بیاید که نفر اولِ آن دست آمده است. اگر نفر اول خشت آمده و شما خشت دارید، حتماً باید خشت بگذارید؛ حتی اگر کوچک باشد.

فقط وقتی از آن خال هیچ کارتی ندارید آزادید هر کارتی بگذارید. در این حالت دو راه دارید:

• بریدن: یک کارت از خال حکم می‌گذارید. کوچک‌ترین حکم هم از بزرگ‌ترین کارت خال‌های دیگر بالاتر است؛ پس دست مال شما می‌شود، مگر کسی بعد از شما حکم بزرگ‌تری بیاورد.
• دور ریختن: یک کارت بی‌ارزش از خال دیگری می‌گذارید و دست را واگذار می‌کنید.

اگر کسی بتواند از خال آمده بیاید ولی عمداً نیاید، تخلف کرده است. در میز حکم این قانون را خود بازی رعایت می‌کند و کارت‌های غیرمجاز اصلاً انتخاب نمی‌شوند.

ترتیب کارت‌ها

در هر خال، ترتیب کارت‌ها از بالا به پایین این است:

آسشاه (K)بی‌بی (Q)سرباز (J)۱۰۹۸۷۶۵۴۳۲

برنده‌ی هر دست این‌طور معلوم می‌شود: اگر کسی حکم آمده باشد، بزرگ‌ترین حکم می‌برد؛ اگر هیچ حکمی نیامده باشد، بزرگ‌ترین کارتِ خالِ اول می‌برد. کارت‌هایی که از خال دیگری دور ریخته شده‌اند، هر قدر هم بزرگ باشند، نمی‌برند.

امتیازشماری و کُت

• هر تیمی که زودتر هفت دست ببرد، آن دور را برده و یک امتیاز می‌گیرد. بعد از آن، بقیه‌ی کارت‌ها بازی نمی‌شود.
• کُت: اگر تیم برنده هفت دست ببرد و تیم مقابل حتی یک دست هم نبرده باشد، به آن «کُت» می‌گویند و برنده امتیاز بیشتری می‌گیرد. در بیشتر جمع‌ها کُت دو امتیاز است و اگر تیمِ غیرحاکم، تیمِ حاکم را کُت کند، معمولاً سه امتیاز حساب می‌شود.
• بازی معمولاً تا هفت امتیاز ادامه پیدا می‌کند و اولین تیمی که به هفت برسد برنده‌ی کل بازی است.

امتیاز کُت در جمع‌های مختلف کمی فرق دارد؛ بهتر است قبل از شروع، سر آن توافق کنید.

اصطلاحات بازی حکم

حاکم

کسی که خال حکم را انتخاب می‌کند و دست اول را شروع می‌کند.

حکم

خالی که حاکم انتخاب می‌کند و از همه‌ی خال‌ها بالاتر است.

خال

هر یک از چهار دسته‌ی ورق: دل، خشت، پیک، گشنیز.

دست (تریک)

هر دور که چهار نفر یک کارت وسط می‌گذارند.

بریدن (زدن)

گذاشتن حکم وقتی از خال آمده کارتی ندارید.

کُت

بردن هفت دست بدون اینکه حریف هیچ دستی ببرد.

یار

هم‌تیمی شما که روبه‌رویتان نشسته است.

دور ریختن

گذاشتن کارت بی‌ارزش از خال دیگر وقتی نمی‌خواهید یا نمی‌توانید ببرید.

انواع بازی حکم

حکم کلاسیک چهار نفره است، ولی در جمع‌های مختلف نسخه‌های دو نفره و سه نفره هم بازی می‌شود که روش پخش کارت و شمارش دست‌هایشان فرق دارد. در هر شهر هم ممکن است جزئیاتی مثل امتیاز کُت یا تعیین حاکم کمی متفاوت باشد. میز حکم نسخه‌ی کلاسیک چهار نفره را با همین قوانین رایج اجرا می‌کند.

پرسش‌های رایج درباره‌ی قوانین حکم